Vesti
23. 04. 2026.
Štampa u Bosanskoj Krajini u poslednjih 120 godina
Povodom Dana Arhiva Republike Srpske (20. april) i 120 godina od pokretanja prvih novina u Banjaluci, što predstavlja jednu od najznačajnijih, ovogodišnjih godišnjica u kulturi grada na Vrbasu, Arhiv Republike Srpske u saradnji sarepubličkim strukovnim Udruženjem arhivskih radnika, priredio je izložbu „Štampa u Bosanskoj Krajini 1906-1941”, zakoju vlada veliko interesovanje javnosti.
Od 1906. do 1941.godinepokrenuto je 87 listova i časopisa, različitog sadržaja i usmerenja. Najveći broj štampan je u Banjaluci. Za vreme austrougarske vlasti štampano je devet, a Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca 78 časopisa. Najviše je pokrenuto u Banjaluci (63), Derventi (8), Bosanskom Novom (pet), Bosanskoj Krupi (tri), Prijedoru (dva), Doboju (dva), a po jedan u Tesliću, Bugojnu i Zagrebu.
U navedenom periodu, izlazilo je 48 informativno-političkih, četiri književno-kulturna, 14 šaljivo-satiričnih, tri informativnoverska, a po jedan ili dva pozorišna, sportska, ugostiteljska, đačka, poljoprivredna, sokolska časopisa. U Banjaluci i Bosanskoj Krajini, od završetka Prvog do početka Drugog svetskog rata, pokazuju važnost i ciljeve štampe, a najvažniji su „Država”, Jedinstvena država”, „Otadžbina” „Jedinstvo”, Vrbaske novine”, „Književna Krajina” i „Razvitak”.
Svi listovi u Bosanskoj Krajini štampani su na srpskohrvatskom, srpskom ili hrvatskom jeziku, izuzev „Trazere”, koja je delimično štampana na španskom sefardskom, i „Glasnika Biskupija banjalučke”, koji je objavljivao članke na latinskom jeziku.
- Iz navedenog može se zaključiti da je štampa u Bosanskoj Krajini, u prvoj polovini 20. veka, do 1941. godine, bila brojna po naslovima i raznovrsna po političkim sadržajima. Ona je predstavljala važan fond pisanog kulturnog nasleđa - kazao je za „Politiku” dr Bojan Vujić, autor izložbe i naučnopopularne monografije „Štampa u Bosanskoj Krajini 1906-1941” i direktor Arhiva Republike Srpske.
Prvi listovi u Bosni i Hercegovini pojavili su se posle slamanja hercegovačkog ustanka 1882. godine. Iza njihove pojave stajao je režim. Dobijali su novac od vlasti, u čijoj funkciji je bila njihova. uređivačka politika. Izuzetak po tome bio je „Srpski vijesnik” iz Mostara koji nije dobijao pomoć iz državnog budžeta, navedeno je u monografiji.
Zakon o štampi za Bosnu i Hercegovinu donesenje 1907. godine, kojim je, formalno proglašena sloboda štampe, a ozakonjena cenzura. Iste godine, 28. juna, na Vidovdan, objavljen je prvi broj „Otadžbine”, časopisa u kojem je delovao intelektualno-politički krug predvođen Petrom Kočićem, Kostom Majkićem i Vladislavom Skarlićem.
- Na početku vladavine Austrougarske, štampa se slabo razvijala, zbog društvene zaostalosti, nepismenosti, nepovoljnog nasleđa turskog perioda - rekao je Stojnić. Politika vlasti je takođe bila nepremostiv faktor za pokretanje srpskih časopisa.
- U početku su okupacione vlasti u Bosni i Hercegovini sputavale pisanu reč, smatrajući da bi to potpomoglo buntovništvo i postalo sredstvo za iskazivanje nezadovoljstva narodnih masa - kazao je dr Bojan Stojnić.
Na razvoj štampe u Bosanskoj Krajini pozitivno su uticali tehnički uslovi, povoljne društveno-političke prilike i napredna građanska klasa predvođena gradskom inteligencijom. Banjaluka i Bosanska Krajina su u drugoj polovini 19. veka otvorili prve štamparije.
- Ova godišnjica je važna prekretnica u kulturnoj i društvenoj istoriji Banjaluke. Izložba je rezultat ozbiljnog naučnoistraživačkog rada i posvećenosti očuvanju našeg kulturnog nasleđa - kazao je Borivoje Golubović, ministar prosvete i kulture Republike Srpske, prilikom otvaranja izložbe. On je podsetio na raznovrsnost štampe, informativno-političke, književne, kulturne, do satirične i stručne, u navedenom periodu.
- To govori o snažnoj intelektualnoj i javnoj sceni, naročito u periodu između dva svetska rata. Istovremeno, izložba i monografija predstavljaju dragoceno svedočanstvo o društvenim tokovima, idejama i identitetima koji su oblikovali ovaj prostor - naglasio je ministar Golubović.
Komentari (0)
ostavi komentarNema komentara.