Vesti
29. 06. 2016.
Dom „Politike” na Trgu „Politike”
Temeljna načela „Politike”, koja su postavljena još pre Velikog rata na drugim beogradskim adresama, došla su do punog izražaja upravo u međuratnoj redakciji, u Makedonskoj 31
Vest o preimenovanju Novinarskog u Trg „Politike” bacila je svetlo na današnje sedište „Politikine” redakcije, koje će možda dobiti novu adresu, ali je u senci ostala susedna, stara zgrada lista. Međutim, temeljna načela „Politike”, koja su postavljena još pre Velikog rata na drugim beogradskim adresama, došla su do punog izražaja upravo u međuratnoj redakciji, u Makedonskoj 31.
Ti temelji uredničke norme tokom 112 „Politikinih” godina su katkad popuštali i stoga na njih nije suvišno podsetiti. Izbegavanje senzacionalizma i iznošenje proverenih i tačnih činjenica, bio je prvi oslonac, drugi se ticao dopuštanja svakome da argumentima brani svoje poglede i mišljenje, ali bez gneva i uvredljivih izraza drugome, treći je činila zadata ekvidistanca uredništva prema vlasti i opoziciji, a četvrti – obzir prema stilu i čistoti jezika.
Rat je odneo tvorce tih načela, Vladislava i Darka Ribnikara, doneo promenjenu mapu sveta, ali se poslanstvo prenosilo dalje. U vremenu „ubrzanja istorije” to je bilo izvodljivo samo uz novo poslovno okruženje, modernizaciju rada i štampanje lista na većem broju strana. Jedini preživeli među braćom – dr Slobodan F. Ribnikar, njegovi najbliži saradnici Jovan Tanović, Miomir Milenović i Dimitrije Stevanović, uz pomoć Milice, udove osnivača Vladislava, odlučili su da se u toku 1921. podigne nova zgrada, nedugo po poratnom obnavljanju „Politike” 1. 9. 1919.
Zbog dobrih saobraćajnih veza i blizine samog centra, za mesto Doma, izabrana je Poenkareova ulica, današnja Makedonska, i prazan plac zgrade srušene u ratu na broju 31. Time je nasleđen genius loci jedne od najlepših zgrada starog Beograda, gde je šezdesetih godina 19. veka bio smešten konzulat Kraljevine Sardinije. U tu kuću upečatljivog pročelja u romantičarskom „špicbogen” stilu, knez Mihailo je često dolazio u posetu svome dobrom prijatelju konzulu Skovasi, maštajući, kako je pisano u ono vreme, o danu kada će i srpski i italijanski narod dočekati svoja ujedinjenja.
Početkom januara 1921. arhitekta Milan Sekulić je dovršio projekat Doma. Okolnost da se zgrada naslanjala na Đorđevićevu Drugu beogradsku gimnaziju, a ova na jednako uspelu Titelbahovu zgradu Okanovića, projektant je naročito uzeo u obzir, povinujući se potrebi da sve zajedno obrazuju skladno lice tadašnjeg gimnazijskog skvera. Tako je i bilo, što svedoče ondašnje fotografije, poneka i sa obaveznim rolnama roto-papira uz gimnaziju i Dom, što je bio neizbežan međuratni „mobilijar” ovoga trga.
U rano jutro 24. marta 1921. položen je kamen temeljac na parceli čiji je sopstvenik i investitor gradnje bilo uredništvo i direktor „Politike” dr Slobodan F. Ribnikar. U narednih devet meseci, delom i od sredstava zajma kod Privilegovane hipotekarne banke, zgradu je zidalo građevinsko preduzeće „Pionir” pod nadzorom arhitekte Dragutina Maslaća.
Kada je dovršen, Dom je obezbeđivao maksimalnu radnu efikasnost onih koji su tada vodili, uređivali i štampali list. Štamparski proces je bio stavljen ispod nivoa ulice, onaj slagački i ekspeditivni u prizemlje, dok su prostorije uredništva, kao u telu s glavom u višoj ravni, bile na gornjim spratovima. Tu su se našli i stanovi vlasnika i urednika lista, ali i mašinista, koji su u svakom času mogli otkloniti zastoj u procesu. Na podlozi od plute, nigde ne prelazeći pritisak od 2,5 kilograma po metru površine zemljišta, pokrenuta je nova rotaciona mašina i uz nju ložionica; u prizemlju su se nalazila dva odeljenja slagačnice, a prema unutrašnjem dvorištu prostorije cinkografije i stereotipije, kao i garderoba. Okrenute trgu i javnosti, na prvom spratu, oko središnjeg predsoblja, našle su mesto četiri sobe za redakciju, kao i administracija, a sa suprotne strane, prema dvorištu, bila je svečana sala s bibliotekom. Ladanjski i povučeni prostor svih zaposlenih i stanara bila je unutrašnja cvetna terasa.
Dom „Politike” je useljen u decembru 1921, a osveštan 25. januara 1922. Od tada do početka Aprilskog rata 1941, list je u ovoj kući stvarala redakcija, možda i bez premca u istoriji srpskog i jugoslovenskog žurnalizma, kako po novinarskom sastavu, tako i po razgranatosti i kvalitetu dopisničke mreže, kao i intelektualnom doprinosu vrhunskih saradnika. Njen proizvod bila je vanredna informativna, saznajna i jezička vrednost lista koji je svakodnevno štampan, njegova kritička budnost i polemička uzavrelost, grafička i reporterska raznolikost.
U njemu su pisali, a posao unutar redakcije organizovali Vladislav S. Ribnikar, već pomenuti Tanović i Milenović, zatim dr Milan Gavrilović, Dobrica Kuzmić, Živan Mitrović, Živojin Vukadinović, Radoje Josimović, Dragomir Dimitrijević, među kojima je bilo i vrsnih novinarskih pedagoga i mentora.
Vrednost redakciji davali su zaposleni književnici kao Miloš Crnjanski, Milan Dedinac, Grigorije Božović, Siniša Paunović, Veljko Milićević, Vlastimir Petković, Živko Milićević, Selena Dukić, Gojko Banović, Milan Šantić i drugi, dok su o događajima iz sveta i zemlje izveštavali dopisnici-erudite poput Predraga Milojevića, Aleksandra Vidakovića, Dušana Timotijevića, Andre Milosavljevića, Mihaila S. Petrovića, Momčila Jojića, Sime Francena, Vladimira Dedijera, dr Svetislava Petrovića, Bore Prodanovića, Branka Vukelića, Vuka Dragovića…
O likovnom izgledu dnevnika brinuli su se Nada Doroški, Desa Glišić, Đorđe Lobačev, Vladimir Žedrinski, Ljubomir Ivanović, Valerijan Apuhtin, dok je vodeći karikaturist, jedno vreme i likovni kritičar, bio Pjer Križanić, uz njega povremeno i Branko Petrović. Fotografiju i fotografsko odeljenje vodili su Aleksandar Simić, Rahamim Ruben, Jurij Usakovski, Vojin Đorđević, a sportske teme pokrivali, uz ostale, Borivoje Jovanović, Vatroslav Glavadanović, Vladimir Rosić i najuticajniji među njima Ljubomir Vukadinović.
Kao feljtonisti, hroničari i esejisti, prozaisti i pesnici, ekonomski i politički analitičari, književni, muzički i likovni kritičari, za „Politiku” toga doba postojano su pisali Branislav Nušić, Slobodan Jovanović, Bogdan Popović, Živojin Balugdžić, Stanoje Stanojević, Rastko Petrović, Milan Kašanin, Marko Ristić, Viktor Novak, Miloje Milojević, Milan Stojadinović, Kosta N. Hristić, Sreten Stojanović, Jovan Dučić, Milan Grol, Dragiša Vasić, Ivan Đaja, Isidora Sekulić, Branko Ćopić, Desanka, Andrić… a niz velikana bi se mogao nastaviti i preko sledeće „Politikine” strane.
Dom „Politike” do danas nije pojedinačno zaštićen zakonom o zaštiti kulturnih dobara premda zauzima visoko mesto u istoriji našeg novinarstva, kao i u međuratnoj arhitekturi Beograda. Ovo drugo ne po raskoši i dekorativnoj frazi, već po akademskoj odmerenosti i ozbiljnosti, a pre svega po novatorstvu u načinu organizacije složenih funkcija unutrašnjeg prostora u jedinstvenoj prostornoj sintezi porodičnog i poslovnog života. Uz činjenice da je u zgradi donesen akt o osnivanju „Politike” a. d. 10. 8. 1924, s članom 5 Pravilnika, koji je utvrdio trajanje akcionarskog društva na sto i jednu godinu, te da su u njoj živeli članovi porodice Ribnikar, urednici poput Tanovića, Dedinca, Rade Bunuševac i drugih, a da su tu i kasnije poslovale „Politikine” redakcije, njene spomeničke vrednosti predate su našoj generaciji da ih pravo vrednuje i ubaštini.
Za početak, kao i susedni oblakoder, Dom „Politike” zaslužuje adresu novog trga.
Komentari (0)
ostavi komentarNema komentara.